CANLI YAYIN

CANLI YAYIN…

21 Nisan 2026

gha

SON DAKIKA

Sosyal ağlarda paylaşın

OKUMA SALONU

Görmek:

Demokrasinin Yüzüne Vurulan Tokat

José Saramago’nun 2004’te yayımladığı Görmek (Ensaio sobre a Lucidez), Nobel ödüllü ustanın Körlük’ün devamı niteliğindeki en keskin siyasi alegorilerinden biri. Bu kitap modern demokrasilerin nasıl kolayca otoriter bir kabusa dönüşebileceğinin hikayesi.

Hikâye, Körlük’teki aynı isimsiz kentte, dört yıl sonra geçiyor. Seçim günü bardaktan boşanırcasına yağmur yağıyor. Seçmenler sandık başına zorlukla gidiyor. Sonuç ise siyasi tarihin en büyük şoku: Oyların %83’ü boş. İkinci turda oran biraz daha artıyor. Ne sağ, ne sol, ne merkez parti… Halk, mevcut düzene karşı en sakin, en barışçıl ve en yıkıcı protestoyu yapıyor: Hiçbirini istemiyor.

Saramago burada muhteşem bir ironiyle hükümetin nasıl paniklediğini, komplo teorileri üretip, yalan makinesi kurup, medya manipülasyonu yapıp, sonunda kenti terk ederek halkı “ceza” olarak kendi haline bıraktığını anlatıyor. İktidarın en büyük korkusu ortaya çıkıyor: Halkın gerçekten özgür iradesini kullanması.

Kitabın en güçlü yanı, Saramago’nun o eşsiz üslubu. Noktalama işaretlerini neredeyse hiçe sayan uzun, akıp giden cümleleri bu sefer siyasi bir hicve dönüşüyor. Yazar, iktidarın saçmalığını, bürokrasinin absürtlüğünü ve “demokrasi” diye yutturulan sistemin kırılganlığını öyle bir teşhir ediyor ki, okurken sık sık “Bu tam da bugün yaşanıyor” diyorsunuz.

Körlük fiziksel ve ahlaki körlüğü anlatırken, Görmek asıl körlüğün iktidarda olduğunu gösteriyor. Görmek, aslında görememektir. Halkın sessiz direnişi karşısında devletin nasıl çaresizleştiğini, korktuğunu ve sonunda vahşileşebileceğini gözler önüne seriyor. Saramago burada ne romantik ne de naif. Halkın da mükemmel olmadığını, ama iktidarın çok daha tehlikeli olduğunu net bir şekilde ortaya koyuyor.

Güncelliği ise korkutucu derecede yüksek. Boş oy tartışmalarının, “seçmen iradesi” manipülasyonlarının, otoriter yönetimlerin “halk düşmanlığı” suçlamalarının yaşandığı bir dönemde Görmek, adeta kehanet gibi okunuyor. Saramago, “Demokrasi sandıktan ibaret değildir” diyor ve ekliyor: Gerçek demokrasi, halkın sistemin kendisine “hayır” deme cesaretidir.

Görmek, Körlük kadar duygusal ve dramatik değil ama siyasi olarak ondan daha tehlikeli, daha zekice ve daha sarsıcı. Düşünmenizi, öfkelenmenizi ve sorgulamanızı istiyor.

Eğer demokrasi, iktidar, özgür irade ve toplumsal direniş üzerine sert bir sorgulama okumak istiyorsanız, Görmek tam bir başyapıt.

Saramago bir kez daha kanıtlıyor: Gerçek edebiyat, dünyayı olduğu gibi gösterirken aynı zamanda onu değiştirecek cesareti de veriyor.

Kesinlikle okunmalı. Özellikle Körlük’ten sonra.

Alegori: Bir fikri, kavramı veya soyut bir düşünceyi somut bir hikâye, imge veya semboller aracılığıyla anlatma sanatıdır.

devamını okumak için tıklayın

Film Odası’nda Bu Hafta:

Bereketli Topraklar Üzerinde (1980)

Erden Kıral’ın yönettiği Bereketli Topraklar Üzerinde, Orhan Kemal’in aynı adlı klasik romanından uyarlanan güçlü bir toplumsal gerçekçi dram. Film, Sivas’ın bir köyünden üç arkadaşın — Köse Hasan (Tuncel Kurtiz), Pehlivan Ali (Erkan Yücel) ve İflahsızın Yusuf — hayallerini gerçekleştirme umuduyla Çukurova’ya göç etmesini anlatıyor. “Bereketli topraklar” vaat edilen zenginlik yerine, pamuk çırçır fabrikalarında, tarlalarda ve inşaatlarda ağır, güvencesiz çalışma koşulları, düşük ücretler, hastalık ve insanlık dışı muameleyle dolu bir cehenneme dönüşüyor.

Emek sömürüsü açısından film oldukça sarsıcı. Kapitalist düzenin kırdan kente göç eden yoksul köylüleri nasıl ucuz işgücü olarak gördüğünü, dayanışmanın bile sömürü karşısında nasıl kırıldığını çıplak bir gerçekçilikle gösteriyor. Köse Hasan’ın sulu kozada çalışırken hastalanması, parası yetmeyince tedavi olamaması gibi sahneler, sistemin işçiyi nasıl harcadığını acımasızca gözler önüne seriyor. Üçlünün umut dolu başlangıcı, yavaş yavaş yorgunluk, yozlaşma ve trajediye evriliyor; bu da izleyiciyi “emek” kavramı üzerine derin düşünmeye zorluyor.

Oyuncu kadrosu çok güçlü: Tuncel Kurtiz’in usta performansı başta olmak üzere Nur Sürer ve diğerleri dönemin en iyi isimleriyle dolu. Erden Kıral’ın sade ve etkileyici yönetmenliği, dönemin siyasi baskılarına rağmen (film sıkıyönetim döneminde çekildi) mesajını net veriyor. Beyazperde ve eleştirmenler tarafından Türk sinemasının emek temalı en değerli yapımlarından biri olarak kabul ediliyor.

Film, sınıf farkını, göçün yarattığı yabancılaşmayı ve patronların işçileri nasıl “harcanabilir” olarak gördüğünü sorguluyor. Günümüz ekonomisi, mevsimlik tarım işçiliği veya fabrika sömürüsüyle karşılaştırıldığında hâlâ çok güncel. “İçimdeki adalet” ve önceki emek filmleri gibi azim ve vicdan sorgusu taşıyor, ama daha kolektif ve toplumsal bir acı veriyor.

Yaklaşık 1.5-2 saatlik süresi yoğun duygusal yük taşıyor; izledikten sonra “Bugün de aynı topraklarda benzer hikayeler yaşanıyor mu?” diye düşündürüyor.

P	S	Ç	P	C	C	P
		1	2	3	4	5
6	7	8	9	10	11	12
13	14	15	16	17	18	19
20	21	22	23	24	25	26
27	28	29	30

Sosyal Medya GHA