Kurşun Kalemden

José Saramago’nun 2004’te yayımladığı Görmek (Ensaio sobre a Lucidez), Nobel ödüllü ustanın Körlük’ün devamı niteliğindeki en keskin siyasi alegorilerinden biri. Bu kitap modern demokrasilerin nasıl kolayca otoriter bir kabusa dönüşebileceğinin hikayesi.

Hikâye, Körlük’teki aynı isimsiz kentte, dört yıl sonra geçiyor. Seçim günü bardaktan boşanırcasına yağmur yağıyor. Seçmenler sandık başına zorlukla gidiyor. Sonuç ise siyasi tarihin en büyük şoku: Oyların %83’ü boş. İkinci turda oran biraz daha artıyor. Ne sağ, ne sol, ne merkez parti… Halk, mevcut düzene karşı en sakin, en barışçıl ve en yıkıcı protestoyu yapıyor: Hiçbirini istemiyor.

Saramago burada muhteşem bir ironiyle hükümetin nasıl paniklediğini, komplo teorileri üretip, yalan makinesi kurup, medya manipülasyonu yapıp, sonunda kenti terk ederek halkı “ceza” olarak kendi haline bıraktığını anlatıyor. İktidarın en büyük korkusu ortaya çıkıyor: Halkın gerçekten özgür iradesini kullanması.

Kitabın en güçlü yanı, Saramago’nun o eşsiz üslubu. Noktalama işaretlerini neredeyse hiçe sayan uzun, akıp giden cümleleri bu sefer siyasi bir hicve dönüşüyor. Yazar, iktidarın saçmalığını, bürokrasinin absürtlüğünü ve “demokrasi” diye yutturulan sistemin kırılganlığını öyle bir teşhir ediyor ki, okurken sık sık “Bu tam da bugün yaşanıyor” diyorsunuz.

Körlük fiziksel ve ahlaki körlüğü anlatırken, Görmek asıl körlüğün iktidarda olduğunu gösteriyor. Görmek, aslında görememektir. Halkın sessiz direnişi karşısında devletin nasıl çaresizleştiğini, korktuğunu ve sonunda vahşileşebileceğini gözler önüne seriyor. Saramago burada ne romantik ne de naif. Halkın da mükemmel olmadığını, ama iktidarın çok daha tehlikeli olduğunu net bir şekilde ortaya koyuyor.

Güncelliği ise korkutucu derecede yüksek. Boş oy tartışmalarının, “seçmen iradesi” manipülasyonlarının, otoriter yönetimlerin “halk düşmanlığı” suçlamalarının yaşandığı bir dönemde Görmek, adeta kehanet gibi okunuyor. Saramago, “Demokrasi sandıktan ibaret değildir” diyor ve ekliyor: Gerçek demokrasi, halkın sistemin kendisine “hayır” deme cesaretidir.

Görmek, Körlük kadar duygusal ve dramatik değil ama siyasi olarak ondan daha tehlikeli, daha zekice ve daha sarsıcı. Düşünmenizi, öfkelenmenizi ve sorgulamanızı istiyor.

Eğer demokrasi, iktidar, özgür irade ve toplumsal direniş üzerine sert bir sorgulama okumak istiyorsanız, Görmek tam bir başyapıt.

Saramago bir kez daha kanıtlıyor: Gerçek edebiyat, dünyayı olduğu gibi gösterirken aynı zamanda onu değiştirecek cesareti de veriyor.

Kesinlikle okunmalı. Özellikle Körlük’ten sonra.

Alegori: Bir fikri, kavramı veya soyut bir düşünceyi somut bir hikâye, imge veya semboller aracılığıyla anlatma sanatıdır.

devamını okumak için tıklayın

Film Odası’nda Bu Hafta:

Film Odası'nda Bu Hafta: Öldürme Zamanı

John Grisham’ın romanından uyarlanan Öldürme Zamanı (A Time to Kill), ırkçılığın ve sistematik adaletsizliğin çarpıcı sonuçlarını açığa çıkaran güçlü bir mahkeme dramı.

Mississippi’nin küçük bir kasabasında, 10 yaşındaki Afro-Amerikan kızına vahşice tecavüz eden iki beyaz ırkçı tarafından işlenen iğrenç suç, filmin merkezinde yer alıyor.
Kızını kaybeden Baba Carl Lee Hailey (Samuel L. Jackson) öfkeyle bu adamları öldürünce, dava ırk ayrımcılığının ve adaletin sınırlarını zorlayan bir toplumsal krize dönüşüyor. Genç beyaz avukat Jake Brigance (Matthew McConaughey), bu davayı üstlenerek hem ırkçı Ku Klux Klan’ın tehditleriyle, hem de kasabadaki kutuplaşmayla mücadele etmek zorunda kalıyor.

1996 yapımı Film, Amerikan Güney’indeki yapısal ırkçılığı eleştiriyor. Beyazların ırkçılığının hem Ku Klux Klan örgütü nezdinde, hem sistem içinde nasıl kurumsallaştığını, adalet sistemini nasıl ırkçı hale getirdiğini gösteriyor.
Baba’nın eylemi, “göz göre göre tecavüz edilen bir çocuğun babası” açısından sunulurken, film izleyiciyi şu soruyu sormaya itiyor: Irkçı bir sistemde, ezilenin, yakını katledilenin kendini savunma hakkı ne zaman meşru hale gelir?

Film içinde, bu temel olguya bağlı olarak sistematik ırkçılığın günlük hayattaki yansımaları, jürinin önygargıları, medya manipülasyonu, ekonomik eşitsizlik de ortaya konuluyor.

Avukat Matthew McConaughey’nin tutkulu savunması ve diğer rolleri canlandıran güçlü oyunculuklar, filmin etkisini artırıyor.
Filmin eleştirilebiylecek en önemli yanı ise, “beyaz kurtarıcı” anlatısına biraz fazla yaslanması.

Film, ırkçılık, adalet, hesap sorma, intikam, meşruluk... bu kavramları tartışmak için iyi bir zemin sunuyor.

Orjinal İsmi: A Time to Kill
Yıl: 1996
Ülke: ABD
Yönetmen: Joel Schumacher
Senaryo: Akiva Goldsman John Grisham
Oyuncular: Matthew McConaughey Samuel L. Jackson Sandra Bullock
Süre: 149 dakika

P	S	Ç	P	C	C	P
1	2	3	4	5	6	7
8	9	10	11	12	13	14
15	16	17	18	19	20	21
22	23	24	25	26	27	28
29	30

Kategori: Kurşun Kalemden

Kurşun Kalem’den: 8 Milyarız…

Kurşun Kalem’den: KARANLIĞIN EN ZİFİR OLDUĞU AN…

Kurşun Kalem’den: ŞEREF DUYARIZ!

Kurşun Kalemden.. MARKO PAŞA’DAN BUGÜNE…

Sosyal Medya GHA