Bu yazı haftalık siyasi dergi Halk Okulu’nun 362. sayısındann alınmıştır.
YAPAY ZEKÂ TEKELLERİNİN HALKLARIN KOLEKTİF HAFIZASI DEDİKLERİ BİRİKİMİNİ SİLME, KİTAP KIRIM OPERASYONLARI
AMAÇ; HALKLARIN TARİH BİLİNCİNİ, SINIF BİLİNCİNİ YOK ETMEK
PANAMA PROJESİ NEDİR ?
İngilizce adıyla “Project Panama”, Anthropic’in Claude adlı yapay zekâ modelini eğitmek için kitapları toplu halde satın alıp “yıkıcı tarama” (İngilizcesi: “destructive scanning”) yöntemiyle dijitalleştirdiği operasyonun adıdır. Kitabın cildi kesiliyor, sayfalar makineden geçiriliyor, metin dijitalleştiriliyor. Kitap artık okunacak bir nesne olmaktan çıkartılarak, işlenmiş bir veriye dönüştürülüyor.
ABD’deki yayınevleri Hachette, Cengage, Elsevier ve yazar Scott Turow Google’a karşı Gemini modelinin kitaplarla eğitildiği iddiasıyla dava açtı. Ocak 2026’da Washington Post gazetesi konuyu mahkeme belgelerine dayanarak haberleştirdi.
Mahkeme Belgelerinde Neler Var?
ABD’li yapay zekâ şirketi Anthropic, 2024 yılından itibaren yapay zekâyı eğitmek amacıyla fiziksel kitapları toptan satın aldı, parçaladı ve ticari satıcılar aracılığıyla yüksek hızda taradı. Dijitalleştirildikten sonra kâğıt kopyalar geri dönüştürüldü ve tamamı yok edildi. Dosyalarda kaydedilen teklifler, şirketin yaklaşık altı ay içinde 500 bin ila 2 milyon kitap taradığını ve kitaplar, lojistik ve tarama hizmetleri için on milyonlarca dolar harcadığını gösteriyor.
Meta çalışanlarının büyük miktarda gizli kitap kütüphanesi indirmeyi görüştüğü ortaya çıktı. hOpenAI de geçmişte benzer veri kümelerini indirdiğini ve daha sonra sildiğini kabul etti.
Google’a, 40 milyondan fazla kitabı dijitalleştirdiği için dava açıldı.
ABD’de davaya bakan hakim William Alsup, yasal olarak edinilmiş kitapların yapay zeka eğitimi için taranmasının; orijinal eserlerin pazarını ortadan kaldırmadığı gerekçesiyle “adil kullanım kapsamına” girdiğine karar verdi. Böylece sınıfsal olarak kitaplar metalaştırıldı.
Almanya’daki Tagesschau/NDR haber kuruluşları da Berlin, Tübingen ve başka şehirlerdeki sahafların gece yarısı gelen otomatik, toplu ve garip sipariş talepleriyle karşılaştığını yazdı. Satın alınan eserlerin çoğu yüksek piyasa değerine sahip nadir kitaplar değil. Yıllardır satılmayan eski teknik kılavuzlar, dar akademik alanlara ait yayınlar, 1980 tarihli bir imar planı, eski bir cihaz kılavuzu ya da baskısı tükenmiş yerel tarih kitapları. Bu tarz kitaplar imha edildiğinde 50 yıl sonra o döneme ait somut bir belge de kalmayacak. Şirket, özellikle 1970’ten sonra yayımlanmış, ISBN numarası bulunan kurgu dışı eserleri topluyor. Bu alanlar, insan aklının özgün ve taklit edilemez üretim alanlarıdır. Bu yayınların son fiziksel nüshaları toplatılıp parçalanarak veri mezbahalarına gönderildiğinde, insanlığın tarihsel kesitle kuracağı organik bağ da ebediyen yok ediliyor.
Benzer siparişler İspanya, Yeni Zelanda, Avustralya, Bulgaristan ve İngiltere’deki kitapçılara da yapıldı.
Almanya’da sahaflardan toplanan yüz binlerce, dünya genelinde toplanan milyonlarca kitap ÇekyaAlmanya sınırına yakın büyük ara depolarda toplandı.
TARİHSEL MATERYALİZM AÇISINDAN
KİTAP İMHANIN ANLAMI NEDİR?
İdeolojik Hegemonya ve
Tarihin Yeniden Yazılması
1)Bu olay, basit bir teknolojik ilerleme yani YAPAY ZEKÂNIN EĞİTİLMESİ değil; dünya halklarının ortak hafızasına, sınıf bilincine ve yazılı tarihine yönelik örgütlü bir kültürel tasfiye ve hafıza kırımı saldırısıdır.
2)Bu operasyon işçi sınıfının ve ezilen halkların geçmişle bağ kuracağı tarihsel ipuçlarını fiziksel olarak ortadan kaldırmaktadır.
3)Halkların tarihi, sadece Silikon Vadisi’nin kurumsal veri merkezlerinde saklanan, sansür mekanizmalarından geçmiş, filtrelenmiş ve mülkiyeti sermayeye ait dijital bir simülasyon haline getirilmektedir.
4)Sermaye, proletaryanın kolektif hafızasını silerek tarih bilincinden yoksun hale getirmeyi amaçlamaktadır.
5)Emperyalist tekeller, halkların birikimini kendi dijital tekeline alarak dünya halklarını tarihsel hafıza kaybına uğratmak istemektedir.
HEDEF: Tarihsel Hafızanın Silinmesi/Hafıza Kırımı=TARİH BİLİNCİNİ VE SINIF BİLİNCİNİ YOK ETMEK
BURJUVA DEVLET AYGITLARININ
HALKLARIN SINIFSAL HAFIZA SANSÜRÜNE DAİR TARİHSEL ÖRNEKLER
Kapitalizmin ve emperyalizmin ideolojik hegemonyasını korumak için tarihi yeniden yazması ya da imha etmesi yeni bir olgu değildir. Buna somut örnekler verecek olursak:
Mayaların el yazmalarının yakılması (Yucatán, 1562)
Manchester’da Peterloo Katliamı (60 bin işçinin katledilmesi) ve İngiliz tarih yazımındaki sansür (1819)
ABD’de Batı Virginia Kömür Savaşları ve Blair Dağı Savaşı’nın müfredat dışı bırakılması (1921)
Sovyetler Birliği’nin yıkılışı sonrası ders kitaplarının değiştirilmesi
Emperyalist Paylaşım Savaşı tarihinin çarpıtılma sı
Yugoslavya’nın parçalanması ve kütüphane kırımları
Irak ve Suriye’nin işgalinde hafıza talanı, müzelerin yağmalanması
Afrika ve Asya’da sömürgeci eğitim müfredatları
Fransız emperyalizminin Cezayir hafızasını gasbetmesi
Fransız Devrimi’nin Paris Komünü ile sansürlemesi
ABD’de Kara Panterler ve Radikal Siyah Hareket’in müfredattan silinmesi
Endonezya’da komünist katliamı arşivlerinin imhası (1965)
Faşizmin kitap yakma ve kültür tasfiyesi ayinleri
Nazi Almanya’sında kitap yakma eylemleri (1933)
Şili’de Pinochet Cuntası’nın kitap imhaları (1973)
Türkiye’de faşist darbe kitap yasakları, kitap ve dergi toplatma (1980)
Bağdat Kütüphanesi ve müze arşivlerinin yağma lanması (2003)
Kolombiya’da yurtsever değerleri ortadan kaldırmak için tarih dersinin müfredattan kaldırılması
PANAMA PROJESİ’NE KARŞI DEVRİMCİ STRATEJİ, NE YAPABİLİRİZ?
Tarihsel Bilinci Barikatlaştırmak,
İdeolojik Mücadele, Halk Kütüphaneleri
1)Ebru Timtik Kütüphanesi gibi alternatif halk kütüphaneleri ve internet arşiv ağları kurabiliriz. “Halk Arşivleri” projesi başlatılabiliriz.
2)Halkçı dijitalleştirme ve sınıf odaklı halka açık internet erişimimiz olur.
3)Dijital kitap kırımına karşı ideolojik mücadele yürütmeliyiz.
4)Kültür işçileri, yazarlar, şairler, aydınlar, kitap basımevleri ve telif hakkı savunucuları ile basılı evrakın ve sahafların korunması için cephe kurabiliriz.
HALKIMIZA ÇAĞRI
Elinizdeki kitapları scaner yaparak, telefonla fotoğrafını çekerek ya da ses kaydı yaparak Halk Kütüphanesi mail adresine gönderebilirsiniz.
MarksistLeninist literatüre, işçi sınıfı tarihine ve yerel kültürlere ait basılı kitaplar kolektif mülkiyet altına alınarak fiziki olarak korunmalıdır. Sermayenin kâğıt hamuruna çevirmek istediği her sayfa, bizim için bir savunma barikatıdır.
KANIMIZLA, CANIMIZLA YAZDIĞIMIZ TARİHİN, HALKLARIN BİNLERCE YILDA YARATTIĞI KÜLTÜREL MİRASIN, SINIFSAL VE TARİHSEL HAFIZAMIZIN EMPERYALİST YAPAY ZEKÂ TEKELLERİ TARAFINDAN DİJİTALLEŞTİRİLEREK İMHASINA İZİN VERMEYECEĞİZ.
Emperyalist teknoloji tekellerinin insan aklını, emeğini ve tarihini un ufak ederek hayata geçirdiği kitap kırımı, tarihin diyalektik akışına çarpıp parçalanmaya mahkûmdur. Maddenin yok edilemeyeceği gibi ezilenlerin ve işçi sınıfının kolektif mücadele hafızası da Silikon Vadisi’nin veri mezbahalarında eritilemez.
Başaramayacaksınız! Bizim tarih bilincimiz, sizin söküp attığınız her kitap cildinden daha köklü, dijital veri merkezlerinizden daha dirençlidir. Geçmişi yiyen makinelerinizi, geleceğin kurucu iradesi olan tarih bilincimiz ile yeneceğiz.
1)EMPERYALİZMİN İDEOLOJİK, KÜLTÜREL HEGEMONYASINA, SİLİKON VADİSİ YAPAY ZEKÂ TEKELLERİNİN HALKLARIN ORTAK TARİHİNE, KOLEKTİF HAFIZASINA, KÜLTÜREL MİRASINA YÖNELİK KİTAP İMHA SALDIRISINA KARŞI BİRLEŞECEĞİZ.
2)TARİHİMİZİN UNUTTURULMASINA, SINIF VE TARİH BİLİNCİMİZİN YOK EDİLMESİNE İZİN VERMEYECEĞİZ.
3)GELECEK KUŞAKLARA TARİHİMİZİ AKTARMAYA DEVAM EDECEĞİZ.
EMPERYALİZMİN
HER TÜRLÜ DİJİTAL, KÜLTÜREL VE
İDEOLOJİK SALDIRISINA KARŞI
BİRLEŞELİM, ÖRGÜTLENELİM, MÜCADELE EDELİM!